ପିରିୟଡ୍ସ ବନ୍ଦ ପରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପାରେ ହାଡ଼! ଜାଣନ୍ତୁ କାରଣ, ଲକ୍ଷଣ ଓ ପ୍ରତିକାର

ମେନୋପଜ୍‌ ପରେ କାହିଁକି ବଢ଼େ ଅଷ୍ଟିଓପୋରୋସିସ୍‌ର ଆଶଙ୍କା? ହାଡ଼ ଓ ମାଂସପେଶୀକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବେ କେମିତି?

ଭୁବନେଶ୍ୱର: ମହିଳାଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ସ୍ୱାଭାବିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ହେଉଛି ମେନୋପଜ୍‌। ଏହି ସମୟରେ ଋତୁସ୍ରାବ ବା ପିରିୟଡ୍ସ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ। ମେନୋପଜ୍‌ ପରେ ଶରୀରରେ ଅନେକ ହର୍ମୋନାଲ୍‌ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ। ଏହାର ପ୍ରଭାବ କେବଳ ମୁଡ୍‌, ଚର୍ମ କିମ୍ବା କେଶ ଉପରେ ନୁହେଁ, ହାଡ଼ ଓ ମାଂସପେଶୀର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିପାରେ।

ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ, ମେନୋପଜ୍‌ ପରେ ଏଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍‌ ହର୍ମୋନ୍‌ର ସ୍ତର କମିଯିବାରୁ ହାଡ଼ର ଘନତା ହ୍ରାସ ପାଇପାରେ। ଫଳରେ ଅଷ୍ଟିଓପୋରୋସିସ୍‌ ଓ ହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିବାର ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ିପାରେ।

ମେନୋପଜ୍‌ ପରେ ହାଡ଼ରେ କ’ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ?

ଡାକ୍ତର ଆଶିଷ ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ମେନୋପଜ୍‌ ପରେ ମହିଳାଙ୍କଠାରେ ହାଡ଼ ଓ ଗଣ୍ଠି ସମ୍ପର୍କିତ ବିଭିନ୍ନ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଇପାରେ। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ଅଷ୍ଟିଓପୋରୋସିସ୍‌ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ୟା।

ଅଷ୍ଟିଓପୋରୋସିସ୍‌ରେ ହାଡ଼ର ଘନତା କମିଯାଏ ଏବଂ ହାଡ଼ ଅଧିକ ଭଙ୍ଗୁର ହୋଇପଡ଼େ। ଏହାର ବିଶେଷ ସମସ୍ୟା ହେଉଛି—ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଏହାର କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣ ନଥାଇପାରେ। ତେଣୁ ଅନେକ ମହିଳା ନିଜେ ଅଷ୍ଟିଓପୋରୋସିସ୍‌ରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିବା ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଅଷ୍ଟିଓପିନିଆ ହେଉଛି ହାଡ଼ର ଘନତା ସାଧାରଣଠାରୁ କମିଯିବାର ଏକ ଅବସ୍ଥା। ଏହାକୁ ଅଷ୍ଟିଓପୋରୋସିସ୍‌ର ପୂର୍ବାବସ୍ଥା ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।

ହାଡ଼ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଗଲେ ସାମାନ୍ୟ ଆଘାତ କିମ୍ବା ପଡ଼ିଯିବାରେ ମଧ୍ୟ ଫ୍ରାକ୍ଚର୍‌ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ିଥାଏ। ବିଶେଷକରି ମେରୁଦଣ୍ଡ, ହିପ୍‌ ଓ ହାତର ହାଡ଼ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇପାରେ।

ଏଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍‌ କମିବା କାହିଁକି ହାଡ଼ ପାଇଁ ବିପଦ?

ମେନୋପଜ୍‌ ପରେ ହାଡ଼ ଦୁର୍ବଳ ହେବାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ହେଉଛି ଏଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍‌ ହର୍ମୋନ୍‌ର ସ୍ତର କମିଯିବା। ହାଡ଼ର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଘନତା ବଜାୟ ରଖିବାରେ ଏଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍‌ର ଭୂମିକା ରହିଛି। ଏହାର ସ୍ତର କମିଲେ ହାଡ଼ର ଖନିଜ ଘନତା ହ୍ରାସ ପାଇବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ରୁତ ହୋଇପାରେ।

ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ କେତେକ କାରଣ ମଧ୍ୟ ହାଡ଼ ଦୁର୍ବଳ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ାଇଥାଏ। ଯଥା—

• ଖାଦ୍ୟରେ କ୍ୟାଲସିୟମ୍‌ର ଅଭାବ
• ଭିଟାମିନ୍‌ Dର ଅଭାବ
• ନିୟମିତ ବ୍ୟାୟାମର ଅଭାବ
• ଅତ୍ୟଧିକ ଓଜନ
• ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ନ ମିଳିବା
• କେତେକ ଔଷଧର ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ବ୍ୟବହାର
• ଥାଇରଏଡ୍‌ ସମ୍ପର୍କିତ ସମସ୍ୟା
• ବଂଶଗତ କାରଣ

ହାଡ଼ ଦୁର୍ବଳ ହେବାରୁ କେମିତି ରକ୍ଷା ପାଇବେ?

ମେନୋପଜ୍‌ ପରେ ହାଡ଼ର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଜୀବନଶୈଳୀରେ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ଜରୁରୀ।

୧. ନିୟମିତ ବ୍ୟାୟାମ କରନ୍ତୁ

ନିୟମିତ ହାଟିବା, ଯୋଗ, ଜଗିଂ ଓ ଓଜନ ବହନ କରୁଥିବା ବ୍ୟାୟାମ ହାଡ଼ ଓ ମାଂସପେଶୀକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ।

୨. କ୍ୟାଲସିୟମ୍‌ଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତୁ

ଦୁଧ, ଦହି ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଗ୍ଧଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ କ୍ୟାଲସିୟମ୍‌ ଥିବା ଖାଦ୍ୟକୁ ଦୈନନ୍ଦିନ ଡାଏଟ୍‌ରେ ସାମିଲ କରନ୍ତୁ।

୩. ଭିଟାମିନ୍‌ D ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ

ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ଭିଟାମିନ୍‌ D ନେବା ହାଡ଼ର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଉପକାରୀ ହୋଇପାରେ।

୪. ଓଜନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖନ୍ତୁ

ସୁସ୍ଥ ଓଜନ ବଜାୟ ରଖିବା ସହିତ ସକ୍ରିୟ ଜୀବନଶୈଳୀ ଆପଣାନ୍ତୁ।

୫. ନିୟମିତ ଚେକ୍‌ଅପ୍‌ କରାନ୍ତୁ

ମେନୋପଜ୍‌ ପରେ ହାଡ଼ ସମ୍ପର୍କିତ ସମସ୍ୟାର ଆଶଙ୍କା ଥିଲେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନିଅନ୍ତୁ। ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ହାଡ଼ର ଘନତା ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଇପାରେ।

ଅଷ୍ଟିଓପୋରୋସିସ୍‌ର ଚିକିତ୍ସା କେମିତି ହୁଏ?

ଅଷ୍ଟିଓପୋରୋସିସ୍‌ର ଚିକିତ୍ସା ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ ନୁହେଁ। ବୟସ, ହାଡ଼ର ଘନତା, ଫ୍ରାକ୍ଚର୍‌ର ଆଶଙ୍କା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟଗତ କାରଣକୁ ବିଚାର କରି ଡାକ୍ତର ଚିକିତ୍ସା ପଦ୍ଧତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ କ୍ୟାଲସିୟମ୍‌, ଭିଟାମିନ୍‌ D ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସପ୍ଲିମେଣ୍ଟ ଦିଆଯାଇପାରେ। କେତେକ ରୋଗୀଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିସ୍‌ଫସ୍‌ଫୋନେଟ୍‌ସ୍‌ ଭଳି ଔଷଧ, ଇଞ୍ଜେକ୍ସନ୍‌ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥେରାପିର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିପାରେ।

ଗୁରୁତର ମାମଲାରେ ହାଡ଼ ଗଠନକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ କେତେକ ଇଞ୍ଜେକ୍ସନ୍‌ ଥେରାପି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ମେନୋପଜ୍‌ ସମ୍ପର୍କିତ ଲକ୍ଷଣ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଝୁମ୍ପକୁ ବିଚାର କରି କେତେକ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ହର୍ମୋନ୍‌ ଥେରାପି ମଧ୍ୟ ବିଚାର କରାଯାଇପାରେ। ତେବେ ଏଭଳି ଚିକିତ୍ସା କେବଳ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ନେବା ଉଚିତ।

ମେନୋପଜ୍‌କୁ ଅଣଦେଖା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ

ମେନୋପଜ୍‌ ଏକ ସ୍ୱାଭାବିକ ଜୈବିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ତେବେ ଏହି ସମୟରେ ଶରୀରରେ ହେଉଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଅଣଦେଖା କରିବା ଠିକ୍‌ ନୁହେଁ। ବିଶେଷକରି ହାଡ଼ର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରତି ମହିଳାମାନେ ସଚେତନ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ, ନିୟମିତ ବ୍ୟାୟାମ, ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଭିଟାମିନ୍‌ D, ଓଜନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ସମୟରେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ—ମେନୋପଜ୍‌ ପରେ ହାଡ଼କୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବାର ମୁଖ୍ୟ ଉପାୟ।

ଟିପ୍ପଣୀ: ଏହି ତଥ୍ୟ ସାଧାରଣ ସଚେତନତା ପାଇଁ। କୌଣସି ସପ୍ଲିମେଣ୍ଟ, ହର୍ମୋନ୍‌ ଥେରାପି କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟିଓପୋରୋସିସ୍‌ ଔଷଧ ନିଜେ ଆରମ୍ଭ ନକରି ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନିଅନ୍ତୁ।